Geminidy

Geminidy
Ilustracja
Gwiazdozbiór radiantu
Symbol IMO

004 GEM

Charakterystyka radiantu
Gwiazdozbiór

Bliźnięta

α

07:28

δ

+33

Prędkość w atmosferze

35 km/s

Widoczność roju
Okres występowania

4 grudnia
- 17 grudnia

Maksimum

14 grudnia

Aktywność

wysoka

ZHR

120

Widoczność w Polsce

TAK

Obiekt macierzysty
Obiekt macierzysty

planetoida
(3200) Phaethon

Geminidy (004 GEM) – rój meteorów, o radiancie w okolicy Kastora, jednej z najjaśniejszych gwiazd w gwiazdozbiorze Bliźniąt, powstały w wyniku rozpadu planetoidy (3200) Phaethon. Obiekt ten o średnicy 5 km zbliża się do Słońca co 1,43 lat na odległość zaledwie 0,14 au[1].

Maksimum roju przypada na 13-14 grudnia (widoczny od 4 grudnia do 17 grudnia) i można zaobserwować w nim około 120-130 zjawisk na godzinę[2]. Podczas jednego z najlepiej pokrytego obserwacjami maksimum z 2004 roku odnotowano dwa piki aktywności z ZHR=126+/-4 i ZHR=134+/-4 odległe od siebie o ponad półtorej godziny[3].

Przed wiekiem XIX nie znamy żadnej wzmianki o Geminidach, co jak na tak aktywny rój jest faktem dość zaskakującym. Pierwszym obserwatorem, który zwrócił uwagę na Geminidy, był belgijski astronom A. Quetelet. W nocy z 12 na 13 grudnia 1830 roku odnotował on aż 40 bolidów wylatujących z radiantu tego roju. Mniej więcej od 1862 roku rój ten był obserwowany już regularnie przez znanego angielskiego badacza meteorów Williama Denninga[4].

Ciało macierzyste Geminidów czyli planetoida (3200) Phaeton zostało odkryte w 1983 roku przez satelitę IRAS. W świetle dzisiejszej wiedzy wydaje się, że Phaeton to odewoluowane jądro starej komety. Ewolucja tego ciała przebiegała dużo szybciej niż innych komet, ze względu na krótki okres obiegu i małą odległość od Słońca. W peryhelium na Phaetona i meteoroidy z roju Geminidów działa temperatura 1100 K, co dość skutecznie unicestwia wszelkie lotne substancje. Powoduje to sublimację materii planetoidy, termiczną erozję i kruszenie skał. Materia tworzy za nią swojego rodzaju warkocz na wzór komety[5]. Ma to też ogromny wpływ na własności Geminidów. Tak duże temperatury są w stanie przeżyć tylko cząstki masywne i gęste. Faktycznie gęstość Geminidów jest dwukrotnie większa od typowej gęstości meteoroidów. W naszej atmosferze Geminidy docierają więc wyraźnie głębiej niż inne meteoroidy.

W roku 1993 astronomowie z Queens Mary and Westfield College w Londynie I. Williams i Z. Wu opublikowali model Geminidów[6]. Wynikało z niego, że cząstki wyrzucone z Phaetona jakieś 1000 lat temu były w stanie wyewoluować do roju jaki obserwujemy w dzisiejszych czasach. Na skutek silnych perturbacji planetarnych i niewielkiej półosi orbity, ewolucja ta przebiegała jednak dużo szybciej niż w przypadku innych rojów meteorów. Jeszcze około 500 lat temu, orbita Geminidów przecinała się z orbitą Wenus. Dopiero około 200 lat temu zaczęła się ona przecinać z orbitą Ziemi. Tłumaczy to doskonale fakt braku obserwacji Geminidów przed XIX wiekiem.

Geminidy są rojem dobrym do obserwacji w polskich szerokościach geograficznych. Wieczorem radiant tego roju znajduje się tuż nad horyzontem. Około godziny 18 UT jest już jednak na wysokości 20 stopni i od tego w zasadzie momentu możemy zacząć jego wartościowe obserwacje. Radiant roju góruje około 1 UT na wysokości ponad 70 stopni, co stwarza wręcz doskonałe warunki do obserwacji. Maksimum roju jest na tyle szerokie, że ZHRy powyżej 50 możemy obserwować przez dwie doby, co przy korzystnym układzie faz Księżyca, zawsze gwarantuje obserwowane liczby godzinne rzędu kilkudziesięciu. Rój ten możemy obserwować do świtu, wtedy bowiem jego radiant wznosi się około 30 stopni nad horyzontem.

Zobacz też

Przypisy

  1. Hanuš J. et al.. Near-Earth asteroid (3200) Phaethon: Characterization of its orbit, spin state, and thermophysical parameters. „Astronomy & Astrophysics”. 592, s. A34, 2016-07. Bibcode: 2016A&A...592A..34H. (ang.). 
  2. Rendtel J.. Evolution of the Geminids Observed Over 60 Years. „Earth, Moon, and Planets”. 95, s. 27-32, 2004-12. Bibcode: 2004EM&P...95...27R. (ang.). 
  3. Arlt, R., Rendtel J.. The activity of the 2004 Geminid meteor shower from global visual observations. „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”. 367, s. 1721-1726, 2006-04. Bibcode: 2006MNRAS.367.1721A. (ang.). 
  4. Denning W.F.. The Geminid meteor shower, 1892 December 12. „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”. 53, s. 130, 1893-01. Bibcode: 1893MNRAS..53..130D. (ang.). 
  5. Przemysław Mieszko Rudź: Atlas gwiazd.Przewodnik po konstelacjach.. Warszawa: Wydawnictwo SBM Sp. z o.o., 2015, s. 175. ISBN 978-83-7845-873-9.
  6. Williams I.P., Wu Z.. The Geminid meteor stream and asteroid 3200 Phaethon. „Monthly Notices of the Royal Astronomical Society”. 262, s. 231-248, 1993-05. Bibcode: 1993MNRAS.262..231W. (ang.). 

Linki zewnętrzne

  • Geminidy 2012
  • Geminidy 2011
  • Geminidy 2006 – fotografie, zdjęcia
  • Podsumowanie obserwacji z 1997
  • p
  • d
  • e
Widoczne w Polsce
styczeń
Kwadrantydy
delta Cancridy
alfa Hydrydy
luty
Lutowe Leonidy
delta Leonidy
marzec
Virginidy
kwiecień
Librydy
Lirydy
alfa Bootydy
mi Virginidy
maj
omega Kaprikornidy
eta Akwarydy
alfa Skorpidy
eta Lirydy
czerwiec
omega Skorpidy
tau Herkulidy
Arietydy
Czerwcowe Lirydy
Sagittarydy
tau Cetydy
Czerwcowe Bootydy
tau Akwarydy
theta Ophiuchidy
lipiec
Lipcowe Pegazydy
alfa Cygnidy
sigma Kaprikornidy
Południowe delta Akwarydy
alfa Kaprikornidy
sierpień
Południowe jota Akwarydy
Północne delta Akwarydy
Perseidy
kappa Cygnidy
Północne jota Akwarydy
wrzesień
alfa Aurygidy
Wrześniowe Perseidy
Aries-triangulidy
Piscydy
kappa Akwarydy
październik
Październikowe Arietidy
Drakonidy
delta Aurygidy
epsilon Geminidy
Orionidy
Leo Minorydy
listopad
Południowe Taurydy
Północne Taurydy
Leonidy
alfa Monocerotydy
grudzień
chi Orionidy
Andromedydy
Monocerotydy
sigma Hydrydy
Geminidy
Coma Berenicydy
Ursydy
Niewidoczne w Polsce
styczeń
gamma Velidy
alfa Crucidy
eta Carinidy
alfa Carinidy
luty
delta Velidy
alfa Centaurydy
omikron Centaurydy
theta Centaurydy
marzec
gamma Normidy
delta Pavonidy
kwiecień
pi Puppidy
maj
beta Coronae Austrinidy
lipiec
Lipcowe Fenicydy
Piscis Austrinidy
sierpień
pi Erydanidy
gamma Doradidy
listopad
delta Erydanidy
zeta Puppidy
grudzień
Fenicydy
Puppid-velidy
Encyklopedia internetowa (rój meteorów):
  • Britannica: topic/Geminid-meteor-shower
  • SNL: Geminidene
  • Catalana: 0029634
  • DSDE: Geminiderne